Travma Sonrası Stres Bozukluğu

Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB), kişinin travmatik bir olay yaşaması sonrası uzun süreli ve tekrarlayıcı stres semptomları yaşaması durumunu ifade eder. Genel olarak travmaya maruz kalan çocuklarda TSSB gelişme oranı %15 olarak bildirilmiştir. Travmatik olaylar cinsel istismar ve şiddet, fiziksel istismar, duygusal istismar, doğal afetler, trafik kazaları, savaşlar, okul saldırıları olarak sayılabilir. Travmanın türü ve maruz kalma yoğunluğu çocukta TSSB gelişiminde kritik rol oynar.

İnsanlar tarafından gerçekleşen travmalar, travmanın şiddeti ve yakınlığı olan biri tarafından gerçekleşmiş olması, çoklu travma maruziyeti, erken yaşta travma, ebeveynde kaygı bozukluğu olması, önceki travma öyküsü, ek psikiyatrik hastalık olması, düşük ebeveyn desteği, aile çatışmaları ve ayrılık, yetersiz sosyal destek olması TSSB riskini arttıran faktörlerdendir. Çoğu birey travmatik olay sonrası koruyucu faktörler sayesinde normal yaşama adapte olabilir. Bu koruyucu faktörler arasında güçlü ebeveyn desteği, düşük ebeveyn TSSB düzeyleri, aile ve sosyal destek olması, stabil ve güvenli ilişkiler olması, erken müdahale ve tarama sayılabilir.

TSSB klinik belirtileri arasında yeniden yaşantılama (flashbackler), travma hatırlatıcılarından kaçınma, negatif düşünme ve duygulanım değişiklikleri, aşırı uyarılmışlık belirtileri, 6 yaşından küçük çocuklarda; oyunlarda travmanın tekrar edilmesi, regresif davranışlar, ebeveynden ayrılmada zorluk, ağlama, çığlık atma; okul dönemi çocuklarda ise içe çekilme, yıkıcı davranışlar, dikkat sorunları, regresif davranışlar, uyku sorunları, kabus görme, okula gitmek istememe, okul performansında düşme, depresyon ve kaygı belirtileri ve suçluluk duyguları gözlenebilir.

Tedavide en etkili yöntem Travma Odaklı Bilişsel Davranışçı Terapidir. Terapinin bileşenleri arasında psikoeğitim, gevşeme teknikleri, duygu düzenleme, bilişsel yeniden yapılandırma, ebeveyn katılımı, ilişki güçlendirme becerileri kazandırma bulunmaktadır. Diğer bir terapi yöntemi göz hareketleri ile duyarsızlaştırma ve yeniden işleme olarak bilinen EMDR uygulamasıdır. Çalışmalarda hem yetişkin hem çocuklarda etkili bir müdahale yöntemi olduğu gösterilmiştir. Çocuk ve gençlerde ilaç tedavisi yetişkinlerde olduğu kadar etkili olmayabilir. Psikoterapi birinci basamak müdahale yöntemi iken ilaç tedavisinde birinci seçenek SSRI olarak bilinen selektif serotonin geri alım inhibitörleridir.