Tik Bozuklukları

Tik bozukluğu, tekrarlayıcı, istemli olmayan ve ani olarak ortaya çıkan kas kasılmaları veya vokal sesler gibi motor veya vokal tiklerle karakterize edilen bir nörolojik bozukluktur. Tikler genellikle stres veya heyecan gibi durumlarda artabilir ve geçici olarak kontrol edilebilir ancak bazen kronikleşebilir. Tikler biyolojik etmenler ile ortaya çıkmaktadır, çevre koşullar şeklini ve şiddetini etkileyebilmektedir. Öğrenilmiş ya da kişilerin elinde olan hareketler değillerdir. Birçok birey tikler öncesinde gelen tik atağının habercisi niteliği taşıyan bir his duyumsadıklarını dile getirirler. Tourette Bozukluğu (Sendromu) hem motor hem de vokal tiklerin olduğu, çoğunlukla çocukluk döneminde başlayan nörogelişimsel bir bozukluktur. Kompleks tikler, zihinsel tikler ve duyusal fenomen diğer tik çeşitlerine göre daha sık eşlik etmektedir. Basit tikler hızlı, ani, genelde 1 saniyeden kısa süren, sürekli, amaçsız ve genelde bir veya birkaç kas grubunu içeren hareketler ya da tekli anlamsız seslerdir. Kompleks tikler ise daha uzun süren hareketler ya da kelimeler şeklinde ortaya çıkan seslerdir. Tik Bozukluklarının Sıklığı %3 olarak bildirilmektedir. Tikler çoğunlukla 3-8 yaş arasında başlar. Bu dönemde çoğunlukla göz kırpma, omuz oynatma gibi basit motor tikler gözlemlenir. Motor tiklerden birkaç yıl sonra boğaz temizleme gibi basit vokal tikler görülebilir.

Tikler zaman zaman artma ve azalma eğilimi göstermektedir. Mevsim, stresli durumlar, ek hastalıklar, kaygı, yorgunluk ve sosyal etkenler tiklerde artışa neden olabilir. Tikler meydana geldiğinde uyarmak, yapmamasını söylemek çoğunlukla tikleri arttıracaktır ya da en iyi ihtimalle işe yaramayacaktır. Basit tikler çoğunlukla ergenlik dönemi sonuna doğru azalıp geçme eğilimindedir. Tourette sendromunda ise tikler daha erken yaşlarda başlayabilir ve erişkinlik döneminde de devam etme ihtimali daha fazladır. Tiklere en sık eşlik eden bozukluklar Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, Obsesif Kompulsif Bozukluk ve Özgün Öğrenme Güçlüğüdür. Değerlendirme yapılırken tüm bu eş tanılar dikkate alınmalıdır. Tikler ani ve istemsiz hareketlerdir. Belli bir süre engellemek mümkün olabilir. Çocuğun yaşı arttıkça tikleri üzerindeki kontrolü de artar. Çocuklar okulda tikleri yapmayıp evde yaptığı için bazen ebeveynler tarafından “dikkat çekmeye çalışıyor” şeklinde algılanabilirler. Çoğunlukla arkadaş ortamında verilecek tepkilerden çekindikleri için ertelemeye çalışırlar. Bu, eve geldiklerinde tiklerin yoğun olarak ortaya çıkmasına neden olabilir. Uyarmak, stresi arttırarak tiklerin artmasına neden olur. Tikler hafif olduğu, günlük yaşamı etkilemediği sürece müdahaleye gerek yoktur.

Psikoeğitimde hastalığın doğası ve seyri, tedavi alternatifleri, bastırılabilirliği, ertelenebilirliği hakkında bilgi verilmelidir. Uyku hijyeni, genel sağlık durumu, emosyonel durumun hastalığın seyrini etkileyebileceği hakkında bilgilendirilmelidirler. Şiddetli olgularda aripiprazol, risperidon gibi antipsikotik grubu ilaçlar, alfa agonist grubu ilaçlar medikal tedavide kullanılabilir.