Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), genellikle çocukluk döneminde başlayan, ancak yetişkinlikte de devam edebilen bir nörogelişimsel bozukluktur. DEHB çocuk ve gençlerin %3 ila 12’sini etkilemektedir. Dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik gibi belirtilerle kendini gösterir.  DEHB’li bireyler genellikle okul performansında, sosyal ilişkilerde, aile içi etkileşimlerde ve genel olarak sosyal ortamlarda zorluklar yaşarlar.

DEHB tanısı için belirtilerin erken dönemde başlamış olması ve en az 6 ay boyunca sürekli ve birden fazla ortamda görülmesi gerekmektedir. Ayrıca, bu belirtilerin sosyal ve okul yaşamında da sorunlara yol açması gerekmektedir.

Araştırmalar, genetik etmenlerin DEHB’nin oluşumunda büyük rol oynadığını ve kalıtım yoluyla geçişin yüksek olduğunu gösteriyor.  DEHB’nin oluşumunda anne karnındaki madde kullanımı, ağır metaller veya kimyasallara maruz kalma, beslenme alışkanlıkları ve psikososyal faktörler gibi çevresel faktörler de önemli bir rol oynayabilir.

DEHB Bir Yürütücü İşlev Bozukluğudur. Yürütücü işlevler, hedeflere ulaşmak için önemli olan bir dizi beceriyi ifade eder. Bunlar, dışarıdan gelen bilgileri bir araya getirme, hedefler belirleme, plan yapma, harekete geçme, kendini düzenleme, dikkat dağılmadan çalışabilme gibi süreçleri içerir.

DEHB’li bireyler genellikle görevleri erteleyerek zorluk yaşarlar. Bir görevin önemini anlamalarına rağmen, başlamakta güçlük çekerler ve genellikle görevin aciliyeti ortaya çıkana kadar beklerler

DEHB’li bireylerin dikkati kolaylıkla dış uyarıcılar ve kendi iç düşünceleri tarafından dağılabilir. Okumak gibi bir işe odaklanmakta zorluk çekerler. Okuduklarını anlamak için tekrar tekrar okumaları gerekebilir. Ayrıca, dikkati bir konuya sürdürmede de zorlanabilirler.

DEHB’li bir kişi, davranışlarını kontrol etmede zorluk yaşar. Kararlarını verirken düşünmeden ve dürtüsel bir şekilde hareket edebilirler. Çoğu zaman, düşünmeden hızlıca tepki verirler ve başkalarının tepkilerini fark edemezler.

DEHB’de tedaviler ilaç ve ilaç dışı olmak üzere ikiye ayrılır. İlaç dışı tedavilerde, düzenli fiziksel egzersizin dikkati arttırdığı, dürtüselliği ve hiperaktiviteyi azalttığı ve yürütücü işlevleri iyileştirdiği gösterilmiştir.  DEHB’de en önemli ilaç dışı müdahale, ebeveyn eğitimidir. Ebeveyn eğitimi ile çocukta olumlu davranışların geliştirilmesi, olumsuz davranışların yönetilmesine yönelik ebeveynlerin desteklenmesi, çocuğun kendini düzenleyebilme becerilerinin geliştirilmesi hedeflenmektedir. Dolayısıyla olumlu ebeveynlik programı, DEHB tanısı olan çocukların ebeveynlerinin oldukça faydalandığı bir programdır. 

DEHB’de ilaç tedavileri ise, çocuk psikiyatri uzmanı tarafından gerekli görüldüğü takdirde, ailenin ve çocuğun da görüşleri alınarak başlanmaktadır. DEHB’de temel olarak üç ilaç grubu bulunur: 1. Uyarıcı ilaçlar (Ritalin, Medikinet, Concerta) ve 2. Uyarıcı olmayan İlaçlar (Atomoksetin). 3. Guanfasin grubu ilaçlar Hangi ilaç grubu ile tedaviye başlanacağı, yine uzman, aile ve çocuğun ortak kararına göre belirlenir.